Deprem Sonrası Bina Performansı Nasıl Okunur?

Yıkılmadıysa Güvenli mi, Yoksa Sadece Şimdilik mi Ayakta?

Depremden sonra binalar ikiye ayrılır:

Yıkılanlar ve ayakta kalanlar.

Ama asıl kritik ayrım bu değildir.

Asıl soru şudur:

Bu bina depremi sağlıklı mı karşıladı, yoksa kapasitesini mi tüketti?

Bina performansı, “yıkıldı / yıkılmadı” gibi yüzeysel bir değerlendirme değildir.

Bu yazı, deprem sonrası bir binanın nasıl okunduğunu, teknik jargonla boğmadan ama gerçeği sulandırmadan anlatır.

1. Performans Ne Demektir? (Yanlış Bilinen Gerçek)

Bina performansı şunu ifade eder:

• Deprem yükünü nasıl karşıladı

• Enerjiyi nerede harcadı

• Hasarı nerede yoğunlaştırdı

  
  

Yani mesele:

• Hasar var mı? değil

• Hasar nereye gitmiş?

  
  

İyi performans gösteren bina:

• Hasarı kontrollü alır

• Taşıyıcı sistemi korur

• İnsanlara zaman kazandırır

  
  

Kötü performans gösteren bina:

• Ayakta kalsa bile

• Bir sonraki deprem için borçlanmış olur

  
  

2. Taşıyıcı Sistem Nereden “Konuşur”?

Bina sana kendini anlatır.

Ama doğru yerden dinlemezsen kaçırırsın.

Kolonlar:

• Köşelerde ezilme

• Beton dökülmesi

• Demir görünmesi

  
  

👉 Bu belirtiler varsa, bina yükü zorlanarak taşımıştır.

Kirişler:

• Kolon-kiriş birleşimlerinde çatlak

• Tavanlarda doğrusal ayrılmalar

  
  

Bu noktalar:

• Yük aktarım merkezleridir

• Buradaki hasar, performansın düştüğünü gösterir

  
  

3. Hasar Dağılımı Dengeli mi, Yoğun mu?

Deprem sonrası performans okumasında kritik soru:

Hasar binaya eşit mi dağılmış, yoksa belli bir kata mı yığılmış?

• Tek katta yoğun hasar → zayıf kat / yumuşak kat

• Zemin katta hasar → yük aktarımı problemi

• Üst katlar sağlam, alt katlar zayıf → yük aşağıda çökmüş

  
  

Dengeli hasar:

• Daha iyi performans

  
  

  Dengesiz hasar:

• Gizli risk

  
  

4. Kapı, Pencere ve Merdivenler Neden Önemli?

Performans sadece betonla okunmaz.

Deprem sonrası:

• Kapılar sıkışıyorsa

• Pencereler açılmıyorsa

• Merdivenlerde seviye farkı varsa

  
  

Bu:

• Binanın geometrisinin bozulduğunu

• Katlar arası göreli ötelenme oluştuğunu gösterir

  
  

Bu durum:

• “Ufak sorun” değil

• Davranış bozukluğudur

  
  

5. Zemin ve Temel Etkisi Göz Ardı Edilmez

Bir binanın performansı, sadece üst yapıda ölçülmez.

Bodrum katta:

• Yeni çatlaklar

• Nem artışı

• Su sızıntısı

• Kolon diplerinde açılma varsa,

  
  

Bu, binanın:

• Zeminden gelen hareketle uyum sağlayamadığını

• Temel çevresinde sorun yaşadığını gösterir

Üst katlar sağlam görünse bile, risk alttan başlar.

6. “Hasar Yok” mu, “Hasar Gizli” mi?

Bazı binalar depremden sonra şöyle tanımlanır:

“Hiçbir şey yok gibi.”

Bu cümle tehlikelidir.

Çünkü:

• Donatı içerde zarar görmüş olabilir

• Beton iç yapısı çatlamış olabilir

• Taşıma kapasitesi düşmüş olabilir

  
  

Gözle görülmeyen bu durumlar:

• Bir sonraki depremde

• Çok daha ağır sonuçlar doğurur

  
  

7. Performans Okuması Ne Zaman Yetmez?

Şu durumlarda artık gözle değerlendirme yetersizdir:

• Taşıyıcı eleman çatlakları varsa

• Hasar birden fazla katta tekrarlanıyorsa

• Bina 2000 öncesi yapıldıysa

• Zemin kat zayıflığı varsa

  
  

Bu noktada:

• “Bir şey olmaz” demek

• Performansı okumak değil, inkâr etmektir

  
  

Sonuç: Ayakta Kalmak, Sağlam Kalmak Değildir

Deprem sonrası bina performansı şunu söyler:

• Bu bina ne kadar yoruldu

• Ne kadarını harcadı

• Bir sonraki depremde ne kadar payı kaldı

  
  

Gerçek şu:

Bazı binalar depremi atlatır. Bazıları ise depremi harcar.

Bu farkı anlamadan:

• İçinde oturmak

• Kiraya vermek

• Satın almak

Risk üretir.

Deprem saniyeler sürer.

Ama performansı doğru okunmayan binaların bedeli yıllarca ödenir.