Gözle Anlaşılmayan Hasarlar

Depremden Sonra En Tehlikeli Olan, Görünmeyendir

Depremden sonra insanlar binaya bakar ve şunu söyler:

“Bir şey yok gibi.”

İşte bu cümle, en riskli başlangıçtır.

Çünkü depremler binaları her zaman yıkmaz.

Çoğu zaman içten içe bozar.

Bu yazı, depremden sonra gözle fark edilmeyen ama binanın kaderini belirleyen hasar türlerini anlatır. Panik üretmeden, ama gerçekleri saklamadan.

1. Betonun İç Yapısında Oluşan Mikro Çatlaklar

Deprem sırasında beton:

• Görünür şekilde kırılmayabilir

• Ama iç yapısında mikro çatlaklar oluşabilir

  
  

Bu çatlaklar:

• Sıvada görünmez

• Boyayla kapanır

• Gözle seçilmez

  
  

Ama sonuçları şudur:

• Betonun dayanımı düşer

• Yük taşıma kapasitesi azalır

• Bir sonraki depremde hasar çok daha hızlı büyür

  
  

Yani:

Bina ayakta olabilir, ama artık eskisi kadar güçlü değildir.

2. Donatı (Demir) Bağlantılarında Zayıflama

Taşıyıcı sistemin asıl yükünü beton değil, beton + donatı birlikte taşır.

Deprem sonrası:

• Donatı yerinden oynamış olabilir

• Bağlantı bölgeleri gevşemiş olabilir

• Ankraj noktaları zarar görmüş olabilir

  
  

Bunlar:

• Dışarıdan görünmez

• Duvar kırılmadan anlaşılmaz

• Ama sistemin birlikte çalışma yeteneğini bozar

  
  

Bu tür hasar:

• İlk depremde değil

• İkinci depremde kendini gösterir

  
  

3. Kolon–Kiriş Birleşimlerinde Gizli Hasar

En kritik ama en az fark edilen bölge burasıdır.

Deprem sırasında:

• Kolon ve kiriş birleşim noktaları

• Çok yoğun zorlanma yaşar

  
  

Ama çoğu zaman:

• Yüzeyde sadece ince bir çatlak vardır

• Hatta bazen hiç iz yoktur

  
  

Oysa içeride:

• Beton ezilmiş

• Donatı sürtünmüş

• Taşıma kapasitesi azalmış olabilir

  
  

Bu noktalar:

Binanın “eklem yerleri”dir.Sessizce zarar görür, ama koparsa sonuç ağır olur.

4. Katlar Arası Göreli Ötelenme

Depremde katlar:

• Aynı anda

• Aynı miktarda

• Aynı yönde hareket etmez

  
  

Bu durum:

• Katlar arasında göreli ötelenme oluşturur

  
  

Sonuçları:

• Kapı ve pencere kasalarının bozulması

• Duvar–kolon ayrışmaları

• Merdiven boşluklarında seviye farkları

  
  

Bunlar bazen:

• “Kullanım sorunu” gibi algılanır

• “Ev eski” diye geçiştirilir

  
  

Ama aslında:

Binanın depremi dengeli karşılayamadığını gösterir.

5. Temel ve Zemin Etkileşimindeki Değişimler

En tehlikeli hasarların bazıları zeminde başlar.

Deprem sonrası:

• Zemin sıkışmış olabilir

• Yeraltı su dengesi değişmiş olabilir

• Temel çevresinde hareket oluşmuş olabilir

  
  

Bunun belirtileri:

• Bodrumda yeni nem

• İnce ama sürekli çatlaklar

• Kapı ve pencerelerde kalıcı bozulmalar

  
  

Bu hasarlar:

• Yavaş ilerler

• Sessizdir

• Ama geri dönüşü zordur

  
  

6. “Hasar Yok” Demek Neden Yanlıştır?

Deprem sonrası “hasar yok” denilen birçok bina:

• Aslında hasarı içinde taşır

• Sadece henüz açığa çıkmamıştır

  
  

Bu binalar:

• Bir süre daha kullanılır

• Güven hissi verir

• Ama bir sonraki depremde çok daha ağır bedel öder

  
  

En tehlikeli hasar:

• Görünmeyen

• Konuşulmayan

• Ertelenen hasardır

  
  

Ne Zaman Gözle Değerlendirme Yetmez?

Şu durumlarda mutlaka teknik inceleme gerekir:

• Deprem hissedildiği halde “hiçbir şey yok” deniyorsa

• Bina 2000 öncesi yapıldıysa

• Kapı, pencere, merdiven davranışı değiştiyse

• Aynı binada farklı dairelerde benzer sorunlar varsa

  
  

Bu noktada mesele:

• Panik değil

• Gerçekle yüzleşmektir

  
  

Sonuç: En Büyük Risk Sessiz Olandır

Deprem sonrası en tehlikeli cümle şudur:

“Bir şey görünmüyor.”

Çünkü deprem:

• Görüneni değil

• taşıyıcının içini sınar

  
  

Gözle anlaşılmayan hasarlar fark edilmezse:

• Risk birikir

• Güven yanılsamaya dönüşür

• Sonuç ağır olur

  
  

Deprem saniyeler sürer.

Ama görünmeyen hasarın bedeli yıllarca ödenir.